Gentse Vereniging voor Stad Archeologie Landschap Monument

Op woensdag 25 maart 2015 vindt de 25ste editie van de lezingenreeks ‘Kruiwagen’ plaats. Het wordt een feesteditie, waarbij de Zandberg het centrale aandachtpunt is voor toelichtingen over stad, archeologie, landschap en monument.

PROGRAMMA

  •  - De Zandberg in de stadsgeschiedenis

   Marie Christine Laleman

 

  • - De betekenis van de Zandberg(en) voor Gent

   Frank Gelaude

 

  • - Te Koop: Open bebouwing op de Zandberg

   Geert Vermeiren & Marie-Anne Bru

 

  • - Het hotel Vanden Meersche: een 18de-eeuws Zand(berg)kasteel?

  Guido Everaert

 

De Zandberg in de stadsgeschiedenis

Tal van historici hebben sinds de late 19de eeuw proberen te achterhalen hoe de middeleeuwse stad is ontstaan. Dit gebeurde voornamelijk aan de hand van fragmentarische geschreven bronnen, soms ondersteund door resultaten van archeologisch onderzoek. In het eerste luik van de speciale Kruiwagen XXV wordt nagegaan welke plek de Zandberg en zijn omgeving in die stadsgeschiedenis innemen. Het meest expliciet is de hypothese van toponymist Maurits Gysseling (1953-1954), die op die plaats een vroegmiddeleeuwse dorp lokaliseerde. Maar ook in alle andere scenario’s vervult de Zandberg een belangrijke rol. Sinds de 14de eeuw immers wordt de Stad Gent bestuurd vanop de top van de Zandberg.

Marie Christine Laleman

 

De betekenis van de Zandberg(en) voor Gent

De Zandberg is gekend als het goed verstopt pleintje met waterpomp en adelaar, maar voor de fietsers als de korte, nijdige helling met slechte kasseien. Deze helling is slechts een deel van een grote dekzandrug die het stadscentrum van Gent beheerst. Dankzij nieuw onderzoek en recente resultaten kunnen deze zanden gedateerd worden en blijken ze alom tegenwoordig in en rond de oude portus. Het voorkomen van deze dekzanden en rivierduinen, deels in de winterbeddingen van Leie en Schelde, zijn bepalend geweest voor het ontstaan van de portus, de lokalisatie van de Sint-Baafsabdij en de verdere ontwikkeling van de stad.

Frank Gelaude

 

Te Koop: Open bebouwing op de Zandberg

De Zandberg: een hoger gelegen top in het landschap rondom de samenvloeiing van Leie en Schelde. Of is het toch beter om het met de woorden, uit 1954, van toponymspecialist Maurits Gysseling te zeggen: De ontstaansplek van Gent, het gebied waar zich de eerste nederzetting bevond, de eerste landbouwnederzetting met zijn akkers op de hoge kouter of de zandrug. Bij jonger onderzoek naar het ontstaan van Gent verdween deze ‘theorie’ naar de achtergrond in het voordeel van de ontwikkeling van de ‘Portus’ rond de Sint-Janskerk en de site van het ‘Geraard de Duivelsteen’. Maar stel dat het een samengaan is van beide theorieën, een stad die zich ontwikkelde op de zuidwestelijke flank van deze Zandberg, enerzijds gebruik makend van de hoogte, anderzijds van de nabijheid van water. Een stad die zich tussen twee belangrijke assen ontwikkelde, enerzijds één aan de voet van de Zandberg (Sint-Jansstraat/Korte Ridderstraat), anderzijds één op de top van de Zandberg (Nederpolder/Hoogpoort). De plek van waaruit de flanken overschreden worden, de rivieren opgezocht worden en er in de middeleeuwen de grootste stad ten noorden van de Alpen ontstond.

Geert Vermeiren & Marie-Anne Bru

 

Het hotel Vanden Meersche: een 18de-eeuws Zand(berg)kasteel?

Het gebouw is nu een grote constructie met drie trapgevels aan de Zandberg en een lange gevel die zich over een groot deel van de Nederpolder uitstrekt. Het huidig uitzicht is een product van de ‘restauratie’ uit 1950. De 18de-eeuwse bepleisterde gevels ruimden toen de baan voor nieuwe exemplaren van baksteen en natuursteen met een vormgeving die ze gedeeltelijk nooit hebben gehad. Minder bekend zijn de mooie 18de-eeuwse gevels aan de binnenplaats en het rijk versierde tuinscherm. Veel Gentenaars kennen de mooie trapzaal met zijn kunstig beschilderde wanden en prachtige houten trap alleen maar van afbeeldingen. Momenteel zijn archeologen aan de slag in het gebouw. Iedereen kijkt reikhalzend uit of en hoeveel Stenen er zullen worden ontdekt. Wie was voor al dat 18de-eeuwse moois verantwoordelijk? Was het gebouw volgens de Franse architectuurvoorschriften opgevat? Hoe waren de interieurs toen aangekleed? En is de tuin nog 18de-eeuws? Veel vragen waarop onlangs gedeeltelijk al een antwoord kwam met het materieel en archivalisch onderzoek van het gebouw.

Guido Everaert

 

 

Praktisch:

Kruiwagen XXV, op woensdag 25 maart 2015 om 20 uur, in de Panoramische Zaal Middenstandshuis, Lange Kruisstraat 7, Gent (Bij Sint-Baafsplein en Sint-Baafskathedraal). Toegang: 5 euro. Organisatie: Stad Gent, De Zwarte Doos, Stadsarcheologie en V.Z.W. Gentse Vereniging voor Stad, Archeologie, Landschap, Monument.

 

 

Informatie

Stad Gent, De Zwarte Doos, Stadsarcheologie, Dulle-Grietlaan 12, B-9050 Gentbrugge, tel. 09/266.57.60, fax 09/266.57.87, e-mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. .