Gentse Vereniging voor Stad Archeologie Landschap Monument

Datum: 24/10/2012
Aanvang: 20:00u
Locatie: Auditorium De Schelde (PAC Het Zuid)

Lezing door Frank Gelaude

Vroeger waren Leie en Schelde prominent aanwezig in het Gentse stadscentrum, samen met ontelbare grachten, kanalen en afsnijdingen (coupures). Ooit telde iemand 26 eilanden en 103 bruggen. Ook sommige straatnamen zoals Ottogracht, Oude Houtlei, Plotersgracht getuigen van dit waterrijk verleden. Vandaag zijn de meeste waterlopen gedempt en uit het straatbeeld verdwenen, hoewel men de laatste jaren bijvoorbeeld de Reep terug open legt… De huidige Leie en Schelde in de binnenstad zijn vandaag niet meer dan stilstaande vijvers, aangenaam om langs te kuieren of op te pleziervaren.
Maar er is meer. Leie en Schelde stroomden niet zomaar door de stad om samen te vloeien, maar werden geleid en omgeleid, door middel van verschillende stuwen en dammen. Hierbij wordt duidelijk dat de waterlopen zeer intens gebruikt werden door de inwoners, door de schippers, de handelaars, de huidevetters, de bierbrouwers, de molenaars en -niet te vergeten- de stadsverdedigers.
Bovendien is het opvallend dat dit waterbouwkundig systeem al grotendeels gerealiseerd werd op het einde van de 13de eeuw. Doordat de 14 en 15de eeuw voor Gent dramatisch waren en er ten gronde nog weinig aan gewijzigd werd, zijn een aantal oude constructies goed te zien op het Panoramische Zicht van 1534. Sommigen zijn zelfs bewaard gebleven tot in de 19de eeuw.
Door onderzoek werden tot nu toe in Gent reeds 18 stuwen (waaronder de Braemgaten en de Rode Torenstuw, samen met 16 kleine stuwen), 3 dammen en 16 dijken gelokaliseerd en onderzocht. De complexiteit van dit waterbouwkundig systeem maakt dat Gent op dit vlak met geen enkel andere middeleeuwse Europese stad kan vergeleken worden. Een eerste conclusie is alvast dat men in Gent op een intense, multifunctionele en dynamische manier aan waterbeheersing deed.
Van dit gehele complex systeem is vandaag nauwelijks nog iets te zien en de historische bronnen zijn ook bijzonder schaars. Op zeldzame en uiterst beknopte uitzonderingen na, zijn geschreven archiefstukken immers pas vanaf de 14de eeuw bewaard gebleven. Maar, gelukkig voor ons, waren er betwistingen en herstellingen, die we in latere stadsrekeningen en teksten terugvinden. Toch moeten we vooral beroep doen op andere wetensschappelijke disciplines zoals de quartairgeologie, de geomorfologie, de archeologie, de hydrografie, de toponymie, de paleometeorologie en de waterbouwkunde. Met diverse uiteenlopende argumenten proberen we de Gentse waterpuzzel te reconstrueren. Alles verklaren kunnen we niet op een avond, maar enkele eerste resultaten zullen uitgelegd worden op de lezing.


Frank Gelaude is sinds een aantal jaren als geoloog en geograaf verbonden aan de Artesis Hogeschool Antwerpen, opleiding Monumenten- en Landschapszorg, en bezig met een doctoraatsonderzoek naar de hydrografie (dit is de studie van de waterlopen) van het middeleeuwse Gent.


contactpersoon: Frank Gelaude
prijs: leden: gratis
niet-leden: 5€